Urlop bezpłatny – przywilej czy smutna konieczność?

Urlop bezpłatny to przywilej pracownika stosunkowo rzadko wykorzystywany w praktyce. Dlaczego? Przebywając na takim urlopie pracownik traci nie tylko prawo do wynagrodzenia, ale szereg uprawnień niezwiązanych bezpośrednio z finansami.

Jak uzyskać urlop bezpłatny?

Pracownik może zwrócić się do swojego pracodawcy o przyznanie urlopu bezpłatnego, natomiast pracodawca nie powinien i nie może prosić, ani w żaden inny sposób nakłaniać pracownika do wzięcia takiego urlopu. Wniosek powinien być sporządzony w formie pisemnej, w innym przypadku jest on nieważny. Nawet zachowanie tej formy nie gwarantuje pracownikowi, że pracodawca wyrazi zgodę. W razie odmowy przełożony nie ma obowiązku argumentować swojej decyzji. Pracodawca może też wyznaczyć inny termin urlopu bezpłatnego. Może tak uczynić we wszystkich sytuacjach z wyjątkiem przypadków, gdy urlop wiąże się z:

• wykonywaniem przez pracownika mandatu posła lub senatora,
• wyborem pracownika do organów jednostek samorządu terytorialnego (rad gminy, miasta lub powiatu),
• feriami zimowymi w przypadku pracownika młodocianego,
• pełnieniem przez pracownika funkcji związkowej, jeśli z wnioskiem wystąpi organizacja związkowa.

Dla własnego spokoju, pracownik powinien dopilnować, aby zgoda pracodawcy była wyrażona na piśmie. W innym przypadku, gdy np. pracodawca zapomni o udzielonym urlopie, może dojść do zwolnienia pracownika, a ten nie będzie miał żadnych podstaw do wniesienia sprzeciwu wobec takiego działania.

Urlop bezpłatny – bez wynagrodzenia i bez uprawnień

Decydując się na wykorzystanie urlopu bezpłatnego, pracownik musi być świadomy, że traci nie tylko prawo do wynagrodzenia. Okres urlopu nie wlicza się do stażu pracy, a to z kolei wpływa na wysokość dodatku stażowego (jeśli taki jest wypłacany w firmie), długość okresu wypowiedzenia, wymiar należnego urlopu wypoczynkowego, nagrodę jubileuszową, odprawę pieniężną, a w przypadku podmiotów wypłacających dodatkową trzynastą pensję, pracownik, który przebywa na takim urlopie dłużej niż 6 miesięcy, traci prawo do dodatkowego rocznego wynagrodzenia.

Za zatrudnionego, przebywającego na urlopie bezpłatnym, pracodawca nie odprowadza żadnych składek, ani na ubezpieczenia społeczne, ani też na ubezpieczenie zdrowotne. W takim przypadku pracownik traci prawo do bezpłatnej opieki lekarskiej 30 dni po rozpoczęciu urlopu. Jedynym rozwiązaniem tej sytuacji jest ubezpieczenie siebie jako członka rodziny.

Należy pamiętać, że osoba na urlopie bezpłatnym nadal pozostaje w stosunku pracy, zatem nie może starać się zasiłek dla bezrobotnych.

Gdy szef skraca urlop

Pracodawca może w szczególnych przypadkach skrócić urlop bezpłatny pracownika. Oprócz ważnego powodu takiego działania, muszą być spełnione jeszcze dwa warunki:

• urlop bezpłatny musi być udzielony docelowo na więcej niż 3 miesiące, przy czym odwołanie może nastąpić jeszcze przed ich upływem,
• w decyzji przyznającej urlop musi być zawarta klauzula o wcześniejszym odwołaniu z niego przez pracodawcę.

Jeżeli natomiast to pracownik chce wcześniej wrócić z urlopu, pracodawca nie musi wyrazić na to zgody.